• Waarschoot
18/11/2013

Ronde-tafel debat over de toekomst van het RattenkasteelDe voorbije weken waaide er een storm door het politieke Waarschoot. Er werd besloten om het in de volksmond bekende ‘Rattenkasteel’ (of officieel ‘De Priorij’), een van de oudste burgerlijke gebouwen van het Meetjesland, te verkopen. ‘Om haar begroting sluitend te krijgen’, klonk het protest bij de oppositie. ‘Omdat we het beste voor hebben met het gebouw’, argumenteerde de overzijde.  Wij van Taptoe brachten de voornaamste protagonisten rond de (dessert-met-koffie)tafel om het ultieme debat te voeren over de (verdere) toekomst van het Rattenkasteel. Marc SleenVoor wie een kleine opfrissing nodig heeft, nog even het stof blazen van de voorgeschiedenis. De priorij Onze-Lieve-Vrouw ten Hove in de Kapellestraat , was niet het gebouw dat model stond voor Marc Sleens vierde Nero-boek ‘Het Rattenkasteel’ uit 1953 (zie cover). Sleen koos daarvoor het ‘Hof ter Brugge’ in Erps-Kwerps. Maar Sleen, die als kind vaak in Waarschoot kwam, ontleende wel de volkse naam aan het middeleeuws voormalig klooster. De priorij werd opgericht in 1444, op vraag en op grond van Simon Utenhove. Utenhove was een Gentse patriciër die ook baljuw was geweest in Eeklo, Kaprijke en Lembeke. Om zijn plaatsje in de hemel te verdienen, schonk hij zijn woontoren - die vermoedelijk rond 1400 werd gebouwd - aan de kerk en maakte hij de bouw van een Cisterciënzerpriorij mogelijk. Sinds de stichting van de kloostergemeenschap werd de priorij twee keer deels vernield: in de periode 1482-1492, en honderd jaar later in 1580, tijdens de tweede beeldenstorm. In 1649 vertrokken de Cisterciënzers uit de priorij en gingen zich vestigen in een nieuw klooster in de Stoppelstraat en de Waarschootstraat in Gent. Sindsdien werd het gebouw in Waarschoot bewoond door pachters. De priorij werd, toen de Fransen hier de plak zwaaiden, in 1796 verkocht, zodat het in privé handen terecht kwam. Het gebouw werd een ruïne en het duurde tot het begin van deze eeuw eer de restauratie werd ingezet.  Vergiftigd geschenk De gemeente Waarschoot had inmiddels het gebouw in 1992 voor één(!) symbolische frank gekocht maar de geringe som bleek aldra een vergiftigd geschenk. Niettemin bleef het Rattenkasteel in de streek een symbool voor Waarschoot. In 1995  werd het gebouw door toenmalig minister van Cultuur Luc Martens beschermd als monument. De restauratiewerken aan de voormalige priorij begonnen echter pas 9 jaar later op 26 januari 2004. Al die tussentijd stond het leeg en te verkommeren. De gemeente liet een beperkte reddingsoperatie uitvoeren om het gebouw een blijvend openbaar karakter mee te geven, maar een  zoektocht naar gebruikers eindigde op een sisser. Anno 2013 staat het gebouw vandaag nog steeds leeg, maar heeft het wel dringend een nieuwe levensadem nodig. Einde 2012 wisselde inmiddels de politieke meerderheid in Waarschoot van CD&V/WGB-SP.A naar CD&V-Open VLD. Het was uitkijken naar een eventueel nieuwe visie rond dit historische pand. Deze kwam er onlangs: het pand wordt te koop aangeboden aan de meest biedende. Er zou al onmiddellijk belangstelling van particulieren geweest zijn. Fotoshoots en baby-borrelsRond de tafel zitten Ellen Coppens voor WGB, Luc Maddelein namens SP.A-Plus, schepen voor cultuur Nik Braeckman (Open VLD) en burgemeester Ann Coopman (CD&V). NV-A gaf verstek en bleek niet verder geïnteresseerd in een verdere discussie rond dit onderwerp.Burgemeester Coopman schetst als eerste het gemeentelijk financieel aandeel rond de restauratiewerken die tot hiertoe werden afgerond. ‘In 1997 werd een omheining geplaatst voor omgerekend 5.500 €, het nooddak kostte 18.000 € en het gemeentelijk aandeel in de uiteindelijk restauratie 96.500 € waardoor de gemeentelijke inbreng neerkomt op een totaal van 120.000 euro. Ondertussen heeft ook de Vlaamse overheid al 240.000€ en de Provincie 81.000 € bijgelegd.’ Daar tegenover staat volgens haar ondanks alle inspanningen de beperkte vraag van verenigingen of particulieren om het gebouw te gebruiken. ‘Tussen augustus 2008 en afgelopen week werden slechts 43 aanvragen hiervoor ingediend’, licht burgemeester Ann Coopman toe.‘44% daarvan waren voor fotoshoots buiten. Amper drie voor een tentoonstelling en tussendoor nog eens een voor een babyborrel. Uiteindelijk bracht de priorij in die vijf jaar ons hooguit 1.285 € op, maar dat weegt zelfs nog niet om het tweewekelijks maaien van het gras of het plaatsen van mobiele toiletten bij evenementen te bekostigen. En de bevolking? Die kwam alleen eens langs in 2011 ter gelegenheid van Open Monumentendag… Daarom hebben wij besloten het pand te verkopen’  DooddoenerLuc Maddelein (SP.A-Plus) pikt meteen gretig in. ‘Niet verwonderlijk dat er geen belangstelling was omdat men er al die tijd geen bekendheid aan gaf dat men het gebouw kon gebruiken. De algemene trend onder de bevolking was  ‘je kunt er niet veel mee doen, het is geklasseerd. Of de dooddoener: ‘Je mag er geen nagel in de muur kloppen’. Je moet zelfs langs buiten om naar boven gaan…”Ellen Coppens (WGB): ‘Als ik Koen Geerard hoor bij zijn tentoonstellingen, zijn mensen nochtans telkens positief als ze ter plekke komen en ook aangenaam verrast door het gebouw. De fout ligt in het verleden: er is door de gemeente verkeerd gecommuniceerd. Er werd altijd gedacht dat er eerst een RUP (ruimtelijk uitvoeringsplan) moest worden opgemaakt om ervoor te zorgen dat het gebouw niet langer zonevreemd lag. Bovendien werd altijd gezegd dat er geen sanitair aanwezig was en nog schietgaten in de muren. Begin dan maar het gebouw in te richten. Daar blijkt nu van dit voorbehoud achteraf plots niks van waar te zijn. Men verkoopt het dus, maar niet omwille van de juiste argumenten.’  Liever particuliere koperBurgemeester Coopman (CD&V) ziet dat anders. ‘In 2001 hebben we beslist om de restauratie niet eng op te vatten, maar als het ware een casco-restauratie voor te bereiden waarbij nadien alle mogelijkheden open bleven. Die tweede fase komt nu, maar die kosten (geraamd op nog eens 300 à 500.000 €) gaan wij niet op ons nemen voor slechts enkele gebruikers of bezoekers per jaar. Dit is geen nuttige besteding van gemeenschapsgeld. Als cultuurcentrum is het te klein (capaciteit:30 personen) en veel andere mogelijkheden zijn er niet voor een gemeentelijke functie. Daarnaast moeten we ook parkeermogelijkheid creëren. Daarenboven hebben we gekozen om onze dienstverlening voortaan te centraliseren rond de dorpskern. Veel beter is het dat een particulier instaat voor dit gebouw en zelf keuzes maakt of hij het nadien nog open stelt of niet.’ Schepen Nik Braeckman (Open VLD): ‘We weten dat we het de volgende zes jaar moeilijk zullen hebben om de begroting in evenwicht te houden. Na de samenstelling van de nieuwe meerderheid hebben we drie maand met een kaasschaaf geschrapt in de begroting. We wilden geen verhoging der belastingen, niet raken aan de opcentiemen en niet aan de werkgelegenheid. Toch bleven we met een tekort van 270.000 €. Dus moesten er keuzes gemaakt worden: zullen we bvb een straat hermaken of heraanleggen, of ons geld verder in de renovatie van een ruïne steken? We moesten dringend een andere inkomstenbron vinden.”  Geen verwarmingVolgens Ellen Coppens is het de verdienste van voormalig WGB-schepen Walter Georges dat het gebouw er nog staat en eigendom is van de gemeente. ‘Er is heel veel tijd verloren, want nu pas blijkt dat een RUP helemaal niet nodig is. Destijds werd al een campagne opgestart onder de titel ‘wordt u de nieuwe kasteelheer?’ Ik denk dat dit nog steeds kan, een samenwerking tussen gemeente en een privé-investeerder. Maar men kiest ervoor om de begroting rond te krijgen en het gebouw van de hand te doen, net op een moment dat net veel meer dan vroeger mogelijk blijkt. Waarom wordt door de schepen van cultuur niet eerst voorrang gegeven aan het volledig in kaart brengen van ons gemeentelijk patrimonium? Het bestuur heeft gewoon geen visie op dat vlak. Het is  jammer voor het erfgoed, al zijn er verschillende actoren zoals regio Meetjesland die willen meedenken.’ Een verkoop heeft volgens de oppositie vooral het nadeel dat het publiek nooit meer het gebouw zal kunnen bezoeken. Het gebouw mag volgens Onroerend Erfgoed immers ook gebruik worden als woonhuis. Achteraan mag (nu) een bijgebouw worden gebouwd van twee bouwlagen onder de huidige kroonlijst waarin dan eventueel een badkamer en keuken kan worden geïnstalleerd. Er is echter nog geen elektriciteit voorzien, geen sanitair, verwarming of wateraansluiting, terwijl vooral verwarming hoogstnoodzakelijk is. Er is bovendien huiszwam vastgesteld, de ramen knellen door de vochtigheid en ook planken komen naar boven. Een nieuwe bestemming wordt hoogdringend! GegadigdenBurgemeester Coopman bevestigt intussen dat er zich al 12 kopers hebben gemeld waarvan 9 te kennen gaven het te willen gebruiken als woonhuis. Eén voorstel kwam om er een B&B (Bed&Breakfast) van te maken en één om er opleidingen en exposities te geven. Om het monument zichtbaar te houden, wil het bestuur wel in de verkoopsovereenkomst stipuleren dat de haag of omheining laag moet worden gehouden, zodat het voor voorbijgangers altijd zichtbaar blijft. Nik Braeckman: Het zat niet a priori in ons hoofd dat de Priorij moest verkocht worden. Maar nadat we  de Koning Boudewijnstichting, het Streekplatform, Toerisme, de Parochieraad, Comeet en nog andere instanties vruchteloos hadden gepolst om aan onze ruïne een bestemming of functie te geven, waren wij ten einde raad. We besloten dan maar eenparig om ons gezond verstand te gebruiken en het gebouw een plezier te doen door het een nieuwe toekomst in privé handen te geven. Tenslotte is er ook nog eens 250.000 € nodig om het gebouw uit te baten. We kwamen tot het besluit dat de priorij om ze te laten herleven, een bewoner nodig heeft.’ Volgens Ellen Coppens is er geen beleid rond toerisme en kan de herbestemming van de priorij ook perfect in samenwerking met de privé en moet de denkoefening - nu de nieuwe informatie bekend is - hernomen worden. ‘Als je iets hebt wat uniek is - en dit is hier zelfs uniek tot ver buiten het Meetjesland- moet je daar ook iets voor over hebben en iets mee doen’, is ook de mening van Luc Maddelein.In een denkoefening naar nieuwe inkomsten werpt Luc Maddelein nog het SP.A-Plus voorstel op tafel rond bijvoorbeeld invoeren van belasting op reclamedrukwerk, maar die discussie bleek hier eigenlijk niet aan de orde. Openbare verkoopZoals het hoort aan het eind krijgt elkeen nog een laatste woord. Nik Braeckman: ‘We hebben een duidelijke visie: we zoeken een oplossing voor het gebouw via een liefhebber.’ Ellen Coppens: ‘Er is momenteel geen beleid rond toerisme of erfgoed. De denkoefening rond de herbestemming moet van voor af aan worden hernomen.’ Luc Maddelein: ‘Dit is het dossier  van de gemiste kans en ook een gemis aan iemand die binnen de meerderheid achter dit  dossier staat.’Ann Coopman: ‘Dit is een uniek stuk erfgoed dat we ten goede willen laten komen aan het Meetjesland. In privé handen lijkt ons de meest ideale oplossing.’ Uiteindelijk blijkt de beslissing inmiddels al definitief gevallen. De Priorij wordt vermoedelijk in de tweede helft van december met een plaatselijk notaris openbaar verkocht en iedereen kan (komen) bieden. Er zullen 4 kijkbezoeken worden ingericht op woensdagnamiddag  en zaterdag. De datum van de openbare verkoop en de modaliteiten errond zullen eerlang ook in Taptoe verschijnen. In een persbericht lekte inmiddels uit dat de officiële schattingsprijs - de minimum prijs waaraan de gemeente moet verkopen – 270.000 € is. Al dan niet toevallig het gat in de begroting…Olivier Scheir/Piet De Baets